مفاهیم کلیدی تاریخ هنر

modern-artاین کتاب برای استفاده‌ی دانشجویان و دانش‌پژوهان تاریخ هنر و فرهنگ تجسمی تدوین شده است. پژوهش تنها مختص دانشجویان دکترا یا دانشگاهیان متخصص و یا مدیران موزه نیست. هر دانشجویی در هر سن، وقتی می‌کوشد به پرسشی ساده پاسخ دهد، مقاله‌ای را برای یک همایش آماده کند، یا پس از حضور در کلاس یا سخن‌رانی و یا خواندن یک کتاب، می‌خواهد یادداشت‌های خود را تکمیل کند؛ کاری پژوهشی انجام می‌دهد. کتاب‌ «مفاهیم کلیدی تاریخ هنر»، اگر چنان که نیت و امید نویسنده است بخواهد موفق شود، باید به افراد در تمامی این موقعیت‌ها یاری برساند. هر مدخل کتاب شامل موارد زیر است:
(1) ارائه‌ی تعریفی پایه از هر اصطلاح، (2) بررسی برخی پیچیدگی‌ها که در مسیر تحول کاربرد و اهمیت آن اصطلاح‌، به وجود آمده است، (3) ارائه‌ی برخی نمونه‌های روشنگر گذشته و معاصر‌ از آثار هنری و اقلام فرهنگ تجسمی که با آن اصطلاح مرتبط است.
خواننده پس از مرور هر مدخل باید احساس کند که می‌تواند با اطمینان آن اصطلاح را به طور مناسب به کار بندد و مطمئن شود که نسبت به طیفی از معانی و کاربردهای آن آگاهی و اطلاع کافی به دست آورده است.

این کتاب مرجع، به واژه‌های مختص و منحصر به «تاریخ هنر» و «هنرهای تجسمی» بسنده نمی‌کند،

بلکه بسیاری از اصطلاحات نیز (که ناگزیر و به ضرورت بخشی از هر کار جدی پژوهشی یا آموزشی محسوب می‌شود) به کتاب افزوده شده است. اهمیت هر اصطلاح از منظر خاص و عام در «تاریخ هنر و هنرهای تجسمی» شرح داده شده است. کوشش شده تا نشان داده شود که تاریخ هنر رشته‌ای در حال تغییر مداوم است که در معرض بحث و جدل مستمر قرار دارد. مباحث، روش‌ها، ارزش‌ها و اصول اساسی آن همواره در معرض مباحثاتی دیرپا قرار داشته و دارد. این مباحث تمامی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی زبان معاصر «تاریخ هنر و هنرهای تجسمی» را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. البته، علاوه بر اوضاع درونی رشته‌ی تاریخ هنر، رشته‌ی پژوهشی مرتبط و جدیدی نیز (در خلال یک یا دو دهه‌ی گذشته) ایجاد و متحول شده است که «فرهنگ تجسمی» نام دارد. اگر چه این فرهنگ هنوز هم در بخش اعظم اصطلاحات خود به تاریخ هنر متکی است، اما در عین حال به تدریج از بسیاری جهات در حال جدا شدن از تاریخ هنر است که نمونه‌ی آن تلاش برای شکل دادن به اصطلاحات خاص «فرهنگ تجسمی» است. بنابراین در این کتاب گستره‌ی مدخل‌های معرفی شده فصل مشترک و محل تلاقی رشته‌ی پژوهشی دیرپایی به نام «تاریخ هنر» و رشته‌ی نوپای «فرهنگ هنرهای تجسمی» است.
Modern-Frame-For-Traditional-Art-Workالبته، کاربرد اصطلاح «زبان»، می‌تواند موجب سردرگمی و گمراهی شود. افراد همان‌طور که انگلیسی یا فرانسه صحبت می‌کنند مفهوم‌هایی مانند «فرهنگ تجسمی» یا تاریخ هنر را به کار نمی‌برند: نمی‌توان تنها از طریق استفاده از آن چه اصطلاحات رشته‌ای تلقی می‌شود (چه با دادن مقاله، سخن‌رانی یا نشر کتاب) دنیا را فهمید. بخش بزرگی از کارهای فکری و انتقال آن‌ها در فرایندهایی نهفته است که به رشته‌ی خاصی تعلق ندارند و غیرمفهومی به شمار می‌روند. این فرایندها و اصطلاحات برای فعالیت عمومی دانشجویان و دانش‌پژوهان تاریخ هنر و فرهنگ تجسمی، ضروری‌اند: تلاش برای توضیح و تبیین مستلزم فرایند تحلیل و تفسیر است. پس، در بعضی مراحل، همه‌ی ما با آن تاریخ هنر و فرهنگ تجسمی سر و کار داریم که با مبانی و امور پایه پیوندی ناگزیر دارد. مثلاً، پرسش در مورد «تفکر مفهومی» از این جمله است. دانش‌پژوهی و پژوهش در عمل؛ از همین فرضیه‌های محوری و شکل‌های اندیشیدن و نتایج عملی آن‌ها ساخته می‌شود. کوشش شده است بسیاری از این اصطلاحات و ارزش‌های «پایه» یا به اصطلاح «بلوک ساختمانی» را به مفاهیم متداولی ارتباط دهیم که در عین حال که به تاریخ هنر به مثابه یک رشته شکل می‌دهند، به فرهنگ تجسمی هم اشاره داشته باشند. اگر چه هنوز فرهنگ تجسمی به رشته‌ای ثابت تبدیل نشده است، اما از این طریق است که ما به آگاهی جدید و ارزشمندی دست پیدا خواهیم کرد.
گنجانیدن اصطلاحات بر پایه‌ی ملاک‌های فکری و عملی بوده است. با توجه به قصد اولیه از کاربرد کتاب، هدف، ایجاد ترکیبی منطقی از اصطلاحات پایه‌ی تاریخ هنر و فرهنگ نوپای تجسمی بوده است. باید اذعان کرد که کتاب، یک منبع ارجاع و در عین حال مبنایی برای بحث و جدل های مفصل است. کوشش شده است نظام مفهومی منسجم، قابل حصول و سنجیده‌ای، برای توصیف و تحلیل هنرهای تجسمی و مصالح فرهنگ تجسمی ایجاد شود. در ضمن، تلاش شده است تا تضاد فکری درونی هر رشته و تنش فکری میان تاریخ هنر و موضوع نوپای فرهنگ تجسمی به حداقل برسد. امیدوارم این کتاب به افراد جوان‌تر امکان بدهد تا با کسانی که از پیش اصطلاحات پایه (و البته فراتر از آن را) آموخته‌اند سخن بگویند و به آن‌ها یاری برسانند تا بتوانند به تغییر بیاندیشند و ابزاری را برای ایجاد معانی مثبت در آینده پیدا کنند.

جاناتان هریس

 

mafahimklidiمشخصات کتاب
نام کتاب:  مفاهیم کلیدی تاریخ هنر
نویسنده:  جاناتان هریس
مترجم:  دکتر پرویز علوی
ناشر:  نشرپشوتن
نوبت چاپ:  دوم، 1393
قیمت:  18000 تومان
قطع وزیری، 324 صفحه

خرید کتاب

تاریخچه و شیوه‌های معماری در ایران

esfehanاگر چه دیر زمانی از وضع و اعلام شیوه‌بندی معماری ایران توسط بانی و مبتکر آن، زنده‌یاد استاد محمد کریم پیرنیا نمی‌گذرد، در این راستا تنی چند از شاگردان آن استاد فرزانه به جمع‌آوری نظریه‌های ایشان که غالباً در کلاس تدریس می‌شد اقدام و به انتشار آن همت گماشته‌اند. لکن باید اذعان کرد تا رسیدن به غایت مطلوب راهی پر تجسس در پیش است.
پژوهشگران و رهروان استاد، نظریات وی را لزوماً باید شالوده و اساس تلقی کرده آن را پیوسته مورد نقد، تحلیل و سپس تعمیم قرار دهند.
بدیهی است تعریف و تبیین هر شیوه باید ضرورتاً بر اساس شناخت شرایط زمان و مکان و نیز مبتنی بر درک بسترهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ تاریخی آن شیوه پایه‌گذاری شود. افزون بر آن، مصادیق و 148-2موارد برخاسته از آن شیوه باید دارای آن چنان قوّت و وجوه عینی مشترکی باشند که دفاع از آن مشترکات را میّسر سازد. و سرانجام آنکه، برای حصول به این اهداف، موکداً نقد و تحلیل هر شیوه بر رهروان زنده یاد استاد پیرنیا امری ضروری و تعهدی الزام‌آور است.
پر واضح است که سختی این تجسس به معنی تائید طبقه‌بندی معماری ایران «عمدتاً از دیدگاه مستشرقین» نیست!
با پذیرش این تئوری که (هنر و معماری یک مسئله زیربنائی تمدن و فرهنگ در یک جامعه نیست) بلکه برخاسته از شرایط مسلط اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و آداب و سنن (فرهنگ) است که با شرایط اقلیمی امتزاج یافته است!
لذا با تاکید بر این تئوری، هر شیوه یا سبک تا تغییر شرایط زیربنائی خود بر روند تبعیت از اصول گذشته خود ادامه راه می‌دهد.
بدیهی است: ممکن است در چندین دهه یا سده، سلسله‌هایی جا به جا شوند، حال آنکه در احوال و بسترهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تغییر عمده‌ای حاصل نیاید!
بنابراین اگر گفته شود: هنر و معماری آق قویونلوها، افشارها یا زندیه…. قطعاً پذیرفتنی نخواهد بود.
وضوحاً سلیقه‌ی یک پادشاه یا حاکم در یک ساختار تاثیرگذار خواهد بود. لکن تا حد تزئینات و آرایه‌ها، نه در اصول!
Slide092با توجه به اینکه معماری چغازنبیل دارای اصولی انکارناپذیر و برخاسته از تمدن و فرهنگ منسجم و استواری است، لکن وجوه مشترک تمدن و فرهنگ ایلامیان را باید در تمدن و فرهنگ مشترک اقوام هزاره دوم و سوم ق-م بین‌النهرین «پیدایش فلز، دولت و خط» مورد بررسی قرار داد. نهایت آنکه، این معماری در مرزهای سیاسی و جغرافیایی کنونی ایران قابل تعریف نخواهد بود. و نیز اگر چه ما شاهد عمر حکومت دویست و اندی ساله‌ی اقوام مادی در مرزهای سیاسی کنونی خود هستیم و آثاری از معماری آن‌ها را در تپه‌های نوشیحان، حسنلو و گودین تپه یافته‌ایم، لکن استاد پیرنیا به دلیل قلت مصادیق، آن را در طبقه‌‌بندی شیوه‌های ایرانی قرار نداده‌اند.
با عنایت به موارد فوق، جزوه حاضر عمدتاً چکیده‌ای از نظریات استاد پیرنیا است و نگارنده خود تجسسی در خور و نسبی داشته و سعی بر آن داشته است تا علل وجودی شیوه‌ها را مکشوف دارد.
امید است اینجانب و دیگر پژوهشگران با استناد بر مصادیق و مکررات هر شیوه قادر به کشف نظام‌مندی‌های بیشتری شده، اصلاحاتی بر آنچه آمده است به عمل آورند.

هوشنگ رسولی

tarikhche-jeldمشخصات کتاب

نام کتاب: تاریخچه و شیوه‌های معماری در ایران
پدیدآور: هوشنگ رسولی
نوبت چاپ: چاپ اول ویرایش دوم، 1393
قیمت: 22000 تومان
قطع رحلی، 217 صفحه، سیاه و سفید

خرید کتاب

هنر و مینی‌مالیسم

57هنر به ندرت در فضای خالی از تئوری مطرح می‌شود و رشد می‌کند. مینی‌مال آرت، همچون هنر اصیلی فرزند زمانه خودش بود و مانند پاپ آرت، آگاهانه یا ناآگاهانه واقعیت جامعه‌ی آمریکایی دهه 1960 را بازتاب می‌داد، جامعه‌ای که دگرگونی تند و رادیکالی را از سر می‌گذرانید.
دهه‌ی 1950، دهه‌ای که مشخصه‌ی آن جنگ سرد، جستجوی مظنونان توسط گروههای ضد کونیست‌ها و خشک اندیشی و تحجر بود برای تغییرات پردامنه در سیاست و اجتماع آمادگی کامل داشت. در 1960 انتخاب جان اف.کندی به عنوان رئیس جمهور به جنبش برای نوسازی انگیزه‌ای جدی و شخصیتی برجسته عرضه کرد. برای نخستین بار، بخش‌های وسیعی از عموم مردم نسبت به تبعیض افراطی، بی‌عدالتی اجتماعی و اقتصادی و نیز مسائلی چون همجنس‌گرایی و فرصت‌های برابر برای زنان آگاهی پیدا کردند. برای نخستین بار، این مسائل در عرصه‌ی عمومی مورد بحث و گفتگو قرار می‌گرفت. جنبش‌های مختلف “آزادی‌خواهی” به صورتی روزافزون قیدهای نظارت دولتی را کنار زدند، تظاهرات مستقل خودشان را به قصد شنیده شدن صدایشان به راه انداختند و دست کم بر روی کاغذ شاهد تحقیق سریع اهداف خود شدند. تمامی این رویدادها در مخالفت با اقتصادی در حال پیشرفت رخ می‌داد زیرا از نقطه نظر اقتصادی، ایالت متحده آمریکا در دهه 1960 آغاز عصر سرمایه‌داری متأخر را با تولید انبوه و مصرف انبوه تجربه می‌کرد و رسانه‌ی همگانی مانند تلویزیون در دسترس همگان قرار داشت تا به صورتی مؤثر و دقیق مزایای تبلیغی تعداد فزاینده‌ی محصولات جدید را به خانه‌ها بیاورد.
هنرمندان به شیوه‌های گوناگون به این تحولات واکنش نشان می‌دادند، اگرچه تعدادی هم کاملاً بی‌تحرک باقی ماندند. درحالی‌که پاپ آرت نشانه‌های ابتذال جامعه مصرفی را با یک هنر رفیع در هم می‌آمیخت، مینی‌مال آرت از مصالح پیش ساخته استفاده و اصل تقسیم کار را به هنر آبستره منتقل می‌کرد. آندی وارهول، استودیوی خود را یک “کارخانه” نامید و با استفاده از تکنیک‌های سیلک اسکرین تصاویر خود را تولید کرد، در همان حال دونالدجاد مفهوم هنر را “چیزی پس از چیز دیگر”   نامید.
پاپ آرت و مینی‌مال آرت، با گنجانیدن منطق تولید سریالی در درون هنر، شرایط تغییر یافته‌ی جامعه‌ی مصرفی سرمایه‌داری متأخر را بازتاب دادند. آنها از یک سو، فاصله میان فرهنگ‌های عالی، آنطور که در نهادهای مختص به خودش عملی می‌شد. و از سوی دیگر فرهنگ‌ عامه را که بیشتر به عنوان کلیشه‌ای، ریشخند یا کنار زده می‌شد کم کردند. همواره قصد آنها انتقاد صریح نبود بلکه برای آنها هنر هنوز هم الگو یا نمونه‌ای از تغییر معنی می‌داد و نمی‌شد غول را به بطری برگرداند. ایده‌ی هنرمند، به عنوان یک نابغه‌ی تنهای آفرینشگر و خلاق، به طور قطع زمانه خود را یافته بود، زیرا این عقیده رواج داشت که یک اثر هنری اثری اصیل و بی‌همتاست. قابل توجه آنکه، به زودی روشن شد که ارزش و محیط یک اثر هنری به هیچوجه به جایگاه بی‌همتای آن وابسته نبود، بلکه این ارزش بیشتر بر پایه‌ی ملاک‌های دیگری قرار داشت که در دنیای نهادینه شده هنر رواج پیدا کرده بودند.
گنجانیدن آزاد هنر پیشرو و آوانگارد به درون سازوکارهای بازار هنری تا حدودی کار نسبتاً مشکلی بود. پذیرش سریع آن 41هنر هم در نهادهای هنری جا افتاده‌ی بصری با دشواری روبرو بود. این امر موجب شد که هنرمندانی چون دانیل بارن، هانس هاکه و میشل آشِر توجه‌شان را به نقد بسترهای هنر معطوف نمایند. درست در همین ایام، سایر هنرمندان به صورت جمعی به مفهوم‌سازی جامع از آثارشان پرداختند. نتیجه‌ی تلاش آنها هنری بود که اغلب به عنوان یک شیئی قابل حراج عرضه و کلاً بدون وجود مصالح به صورت یک اثر فکری عرضه می‌شد. در اواخر دهه 1960، گفتمان مینی‌مالیستی مربوط به اشیا، بسیاری از امکانات بالقوه‌ی اقتصادی خود را از دست داده بود و برای بسیاری از هنرمندان جوان فقط به عنوان بخش دیگری از استقرار و تثبیت به نظر می‌رسید. همراه با هنر فرایندی، هنر سرزمینی، هنر پیکره‌ای، هنر اجرایی و هنر مفهومی، نسل جوانتری از هنرمندان از  مینی‌مال آرت فراتر رفتند و به سوی مشکلاتی برگشتند که در کارهای انجام شده‌ی مینی‌مالیستی پا برجا مانده بود. البته، این گسترش تکثرگرایانه هنر تنها تحت شرایطی امکانپذیر بود که هنر مینی‌مال آن را در مراحل اولیه ایجاد کرده بود. تنها از طریق گسست از مدرنیسم فرمالیستی و شکل‌گرایی رواج یافته در مینی‌مال آرت بود که ماهیت متداول هنر، مورد شناسایی قرار گرفت. لذا دیگر امکان نداشت که در مورد آن چه هنر بود و آن چه نبود قانون وضع کرد: عرصه‌ی هنر را اقدامات هنری به صورت مداوم گسترش می‌داد. برای ایجاد این موقعیت باز و آزاد، که امروزه آن را امری بدیهی و مسلم می‌دانیم،  در دهه 1960 هنرمندان باید مبارزه می‌کردند. به خاطر همین یک دلیل هم که شده می‌بایست مینی‌مال آرت را به عنوان یک سنگ بنای مهم در مسیر آزادی بدانیم که امروزه ما هنوز هم از آثار آن بهره‌مند می‌شویم.

minimalismمشخصات کتاب

نام کتاب:  هنر و مینی‌مالیسم
نویسنده:  دانیل مارزونا
مترجم:  دکتر پرویز علوی
ویراستار علمی:  مسعود حبیبی
نوبت چاپ:  دوم، 1393
قیمت:  12000 تومان

خرید کتاب